Umuhimu wa mkondo wa Bahari wa Bab el-Mandeb unaotishiwa na Wahouthi ni upi?

Kundi la Wahouthi nchini Yemen limedai kushambulia meli kadhaa za mafuta za Saudi Arabia katika Bahari ya Shamu.

Madai hayo yakithibitishwa, shambulio hilo litakuwa la kwanza tangu kundi hilo linaloungwa mkono na Iran litangaze "vikwazo vya usafiri wa majini" dhidi ya Saudi Arabia.

Msemaji wa kijeshi wa kundi hilo, Yahya Saree, alisema kuwa walishambulia meli hizo kwa kutumia ndege zisizo na rubani na makombora kwa madai ya kukiuka kizuizi chao cha majini.

Saree aliongeza kuwa Wahouthi wameazimia kuendeleza operesheni zao za majini na kuendelea kutumia mkakati wa "kujibu kizuizi kwa kizuizi."

Mashambulio hayo yanayodaiwa kufanyika kwenye njia muhimu ya usafirishaji katika Bahari ya Shamu yamezua hofu kuhusu uwezekano wa kupanuka kwa mgogoro wa biashara ya kimataifa.

Wizara ya Mambo ya Nje ya Saudi Arabia ililaani tuhuma hizo na kuahidi kuwa nchi hiyo "itachukua hatua zote muhimu kulinda meli zake kwa mujibu wa sheria za kimataifa."

Yemen imekumbwa na vita vya wenyewe kwa wenyewe vilivyoanza mwaka 2014, wakati kundi la Houthi lilipoipindua serikali mjini Sana'a. Mgogoro huo ulizidi mwaka 2015 baada ya muungano wa nchi za Kiarabu unaoongozwa na Saudi Arabia kuingilia kati jaribio la kuirejesha serikali madarakani.

Kwa mujibu wa Umoja wa Mataifa, mapigano hayo yamesababisha vifo vya zaidi ya watu 150,000 na kusababisha mojawapo ya majanga mabaya zaidi ya kibinadamu duniani, huku zaidi ya watu milioni 22 wakihitaji msaada wa aina moja au nyingine.

Farea al-Muslimi, mtaalamu wa masuala ya Mashariki ya Kati katika taasisi ya uchambuzi ya Chatham House yenye makao yake jijini London, aliambia BBC kuwa kundi hilo lina uwezo wa kusababisha vurugu.

"Wahouthi wana mabomu ya majini na wameimarisha uwezo wao wa kutumia ndege zisizo na rubani baharini katika miaka ya hivi karibuni," anasema.

Na wanaweza kusababisha matatizo bila kuhitaji kuweka kikwazo cha usafiri.

"Wanachotakiwa kufanya ni kulenga shabaha moja tu," Muslimi alisisitiza. "Hata kama ni hatua ya kuonyesha uwezo wake pekee, itazua hofu kubwa miongoni mwa makampuni ya bima, makampuni ya usafiri wa meli, na wauzaji wa mafuta. Hilo pekee linaweza kusababisha madhara makubwa kuliko vile watu wanavyoddikiria."

"Mkakati wa Iran baada ya vita ni kuwafanya washirika wa Marekani katika eneo hilo wapate taabu. Wanajaribu kuingiza dunia nzima katika mgogoro huo."

Iran ilikuwa tayari imetishia "kufungua njia nyingine za mapigano." Na mtaalamu wa masuala ya Yemen, Anwar al-Ansi, anakubaliana na maoni hayo kwamba Wahouthi wanatekeleza maagizo ya Tehran katika jaribio la kuwavuta Saudia kwenye mgogoro huo.

"Iran inachochea hali hiyo kwa sababu ndiyo njia pekee iliyobaki kwao. Saudia imekataa kufanya mazungumzo na Tehran, lakini sasa italazimika kuchukua hatua kulinda maslahi yake iwapo Wahouthi watashambulia," Ansi aliambia BBC.

Kwanini Bab el-Mandeb ni muhimu?

Mlango-Bahari wa Bab el-Mandeb upo kati ya Yemen upande wa Uarabuni wa Bahari Nyekundu, na Djibouti na Eritrea kwa upande wa Afrika. Trafiki ya baharini kutoka Bahari ya Hindi na Ghuba ya Aden hupitia humo hadi kufikia Mfereji wa Suez.

Mlango huo wa bahari una urefu wa kilomita 115 na upana wa kilomita 36, ​​na ukawa kiungo muhimu katika biashara ya kimataifa baada ya kufunguliwa kwa Mfereji wa Suez mnamo 1869, na kuunda njia fupi ya baharini kati ya Uropa na Asia.

Leo, ukanda wa Bahari ya Shamu ni mojawapo ya njia za maji zenye shughuli nyingi zaidi duniani, na takriban robo ya trafiki ya kimataifa ya baharini inapitia humo.

Asilimia 20 ya ya meli za mafuta duniani hupitia Mlango-Bahari wa Hormuz, ambao ulifungwa kutokana na vita.

Kufunga Mlango-Bahari wa Bab al-Mandab kungevuruga asilimia 12 nyingine ya usafirishaji wa mafuta duniani.

Kulingana na Utawala wa Taarifa za Nishati wa Marekani, takriban mapipa milioni tano ya mafuta kutoka nchi za Mashariki ya Kati na Asia hupitia mkondo huo kila siku, kuelekea Magharibi.

Zaidi ya hayo, asilimia 8 ya usafirishaji wa gesi asilia iliyoyeyuka duniani hupitia Mlango-Bahari wa Bab el-Mandeb, na kuufanya kuwa kituo muhimu cha usambazaji wa nishati duniani.

Tangu kufungwa kwa Mlango-Bahari wa Hormuz, Bahari ya Shamu imepata umuhimu mkubwa katika biashara ya kimataifa.

Saudia imeanza kutumia Bab al-Mandab kama kituo cha kusafirisha mafuta kutoka bandari ya Yanbu.

Riyadh inasafirisha mamilioni ya mapipa ya mafuta ghafi kila siku kutoka mashamba yake ya mashariki kupitia bomba.

Kando na mafuta na gesi, Mlango-Bahari wa Bab al-Mandab ni sehemu ya kiungo kikuu cha biashara kati ya Mashariki na Magharibi, na makumi ya meli za mizigo hupitia maji yake kila siku.

Kufunga mkondo huo kunaweza kuwa na athari sawa na matukio ya 2021, wakati meli ya mizigo yenye bendera ya Panama Evergeven ilipokwama, na kusababisha kufungwa kwa Mfereji wa Suez.

Hii imesababisha vikwazo vikali katika mfumo wa ugavi duniani, na kusababisha gharama kubwa na ucheleweshaji wa utoaji wa mafuta na bidhaa mbalimbali.

Jukumu la Wahouthi

Akizungumza na shirika la habari la Reuters kwa sharti la jina lake kutotajwa, kiongozi mmoja wa kundi la Houthi alisema kundi hilo "limejiandaa kijeshi" kushambulia Mlango-bahari wa Bab el-Mandab ili kuunga mkono Tehran.

Mnamo tarehe 28 Machi, kundi la Houthi lilifanya shambulio dhidi ya Israel, likiwa ni hatua yao ya kwanza ya kuingilia kati vita kati ya Marekani na Israel dhidi ya Iran. Israel ilidai kuwa ilidungua makombora mawili yaliyorushwa kutoka nchini Yemen.

Kundi hilo linadhibiti pwani ya Yemen katika Bahari ya Shamu na lilishambulia Mlango-bahari wa Bab el-Mandeb wakati wa vita vya Gaza. Likifanya kazi peke yake, kundi la Houthi lilishambulia meli za kibiashara zaidi ya 100 kwa kutumia makombora na ndege zisizo na rubani, na kusababisha kuzama kwa meli mbili na vifo vya mabaharia wanne.

Mnamo Novemba 2023, kundi la Houthi lilitumia helikopta kuteka meli ya mizigo inayomilikiwa na Uingereza na kuendeshwa na kampuni ya meli ya Japan katika Bahari ya Shamu.

Ingawa Wahouthi walidai kuwa mashambulizi yao yalilenga meli zilizo na uhusiano na Israel pekee, mashambulizi hayo yalitajwa kuwa ya kiholela, jambo lililofanya baadhi ya makampuni makubwa zaidi duniani ya usafirishaji na mafuta kusitisha shuguli zao katika eneo hilo.

Mashambulizi hayo hatimaye yalikomeshwa huku madai Marekani ikidai kwamba Wahouthi walikuwa wamesalimu amri, lakini nyuma ya pazia vyanzo kutoka Wahouthi vilisema kwamba Marekani ndiyo iliyokubali kushindwa; hata hivyo, wachambuzi wana wasiwasi kuwa mashambulizi hayo yanaweza kuanza tena.

"Tangu awali ilitarajiwa kwamba Wahouthi wa Yemen wangejiunga na vita hivi vikiendelea kwa muda mrefu," anasema Lyse Doucet, mwandishi mkuu wa habari za kimataifa wa BBC.

Mnamo tarehe 26 Februari, Mamlaka ya Usafiri wa Majini ya Wizara ya Uchukuzi ya Marekani ilisema katika taarifa: "Ingawa kundi la kigaidi la Wahouthi halijashambulia meli za kibiashara tangu makubaliano ya kusitisha mapigano kati ya Israel na Gaza mnamo Oktoba 2025, Wahouthi wanaendelea kuwa tishio kwa mali za Marekani, ikiwemo meli za kibiashara, katika eneo hili."

Shinikizo linalokabili usafiri kimataifa

Bab el-Mandeb inamaanisha "lango la machozi" au "lango la huzuni" kwa Kiarabu. Jina linaonyesha hatari zinazojificha huko, kutoka kwa mikondo yenye nguvu na upepo usiotabirika hadi uharamia na migogoro.

Kati ya 2008 na 2012, Mlango-Bahari wa Gibraltar na maji yanayoizunguka palikuwa eneo la mashambulizi mengi ya maharamia, yaliyofanywa hasa na vikundi vya Kisomali ambao waliwateka nyara wafanyakazi wa meli na kudai fidia. Matukio haya yalisababisha jumuiya ya kimataifa na makampuni ya meli kuimarisha usalama katika eneo hilo.

Kuzuia upitishaji huo leo kungeongeza zaidi mzozo wa soko la nishati, ambao tayari umekuwa wa wasiwasi kutokana na hali katika Mlango wa Bahari wa Hormuz.

Usumbufu wa usafirishaji katika Ghuba umesababisha bei ghafi ya Brent kupanda kutoka karibu dola 70 za Kimarekani kwa pipa kabla ya kuongezeka hadi zaidi ya dola 100.

Biashara ya kimataifa, ambayo inajumuisha bidhaa mbalimbali—kuanzia bidhaa zchakula hadi mazao ya kilimo—pia inakabiliwa na athari zizo hizo. Mvutano mwingine dhidi kwenye njia ya usafiri wa majini inaweza kuongeza bei hata zaidi na kuzidisha anguko la kiuchumi kutokana na mzozo na Iran.

Makala haya awali yaliandikwa AI kutafsiri. Mwandishi wa BBC alikagua maandishi hayo kabla ya kuchapishwa. Jifunze zaidi kuhusu jinsi tunavyotumia AI.