KALLATTIIN, Qabeenya Iraan uggurame fayyadamnee dooniiwwan Iraaniin haleelaman maallaqaan deeggarra- Tiraamp

Haguuggii Tamsaasa Kallattii

1. Sa'aatii tokko duraLeenjisaanii duraanii Liivarpuul Yargan Kiloop garee biyyaalessaa Jarman

   Yargan Kiloop, leenjisaan duraanii Liivar Puul, garee kubbaa miilaa biyyalessaa Jarmanii leenjisuuf waliigale.

   Gareen biyyaalessaa Jarman amma daddaaqamaa jiru milkaa'ina Kiloop Liivarpuul keessatti galmeessee ture, amma Jarminitti akka irra deebi'u gaafatamee jira.

   Ji'a darbe biyyisaa Jarman Paraaguwaayin injifatamtee Waancaa Addunyaa 2026 keessaa yeroo galte taa'ee daawwataa ture Kiloop.

   Jarman Waancaa Addunyaa keessaa ganamaan galuu hordofee leenjisaan garee biyyaalessaa Juuliyaan Nagelsmaan leenjisummaa gadi dhiise.

   Amma garee biyyaalessaa Jarman gahuumsa gadi aanaa agarsiisaa jiru suphee gahuumsa duriitti akka deebisuuf imaanaan Yargan Kilooppitti kennamee jira. Waliigaltee waggaa afuriif turus mallatteessera.

   Akkaataa waliigaltee garee biyyaalessaa Jarman waliin taasise kanaan, Kiloop biyyattiin dorgommii Euro 2028 fi Waancaa Addunyaa 2030 gaggeessummaa jalatti hirmaachuuf morkatti.

   Fulbaana 24, 2026 dorgommiisaa jalqabaa Nezerlaandis waliin taasisa.

2. Sa'aatii 2 duraTiraamp Iraanii fi Huutii adabuuf doorsisan

   Pirezidaantiin Ameerikaa Doonaald Tiraamp, Iraan fi loltoota Huutii Yaman irratti "adabbii waraanaa cimaa" akka fudhatan akeekkachiise.

   ''Haleellaa Huutiin doonii daldalaa irratti raawwatu kamiifuu Iraan itti gaafatamtis'' jedhan Tiraamp.

   Huutiinis ta'ee Iraan dooniiwwan Galaana Diimaa fi ulaa Hormuzii keessa socho'an irratti haleellaa yoo itti fufan, Ameerikaan "adabbii waraanaa laalessaan'' akka adabdu dhaadatan.

   Ibsi Tiraamp kun erga Huutiin buufata doonii Saawudii irratti uggura galaanaa labsuu fi Galaana Diimaa keessatti dooniiwwan fe'umsaa boba'aa lama, Insiiliyaa fi Laylaa jedhamanitti misaa'elaa fi dirooniin haleeluu beeksiseen booda.

   Saawudiin Insiiliyaatti haleellaan doonii isheerra ga'uu mirkaneessiterti.

   Dhaabbanni Bulchiinsa Daldala Galaanaa Biriteen ammoo doonii hin beekamne tokko haleelamuun ibiddi itti qabachuu beeksise ture.

   Yeroo wal fakkaatutti, Waraanni Eegumsa Warraaqsa Islaamaa Iraan (IRGC) dooniiwwan boba'aa sadii ulaa Hormuz akka hin qaxxaamurre dhorkuu isaa ibse.

3. Sa'aatii 3 duraIraan ajajoota waraanaa fi misaa'eloota Huutiif erguu Rooyitersi gabaase

   Rooyitarsi maddoota dhimma kana beekan wabeeffachuun akka gabaasetti, Iraan baatii kana keessa hidhattoota Huutii Yaman deeggaruuf ajajoota Waraana Eegumsa Warraaqsa Islaamaa (IRGC), gorsitoota waraanaa, misaa'eloota fi diroonii gara Yaman ergeera.

   Maddoonni kunneen akka jedhanitti, deeggarsi kun Huutiin doonii daldalaa Galaana Diimaa fi naannoo Baab al-Mandaab keessa socho'an irratti dhiibbaa akka cimsuuf kan kaayyeffate.

   Rooyitarsi akka gabaasetti, namoonni 10 hanga 21 ta'an IRGC keessaa ergamuu fi isaan keessaas ajajoonni olaanoon akka jiran himameera.

   Isaanis sirna misa'lootaa haaraa irratti leenjii kennuu fi hojii waraanaa Huutii deeggaruuf gara Yaman imaluu isaanii maddoonni ibsaniiru.

   Haa ta'a malee Huutiin fi mootummaa Iraan himata kana haalaniiru.

   Iraanis yeroo hedduu Huutii Yaman misa'eloot fi meeshaa waraanaa biroon ijaaruuf deeggarsa tokkollee akka hin goone irra deddeebitee haaltee turte

   Garuu mootummaa Yaman kan Saawudiin deeggaramu bakka bu'uun Ministirri Odeeffannoo Muammar al-Iryani, ajajoonni IRGC fi meeshaaleen waraanaa gara Yaman dhufuu isaanii mirkaneessan.

   Kaayyoon isaanii humna waraanaa Huutii cimsuu fi nageenya geejjibaa Galaana Diimaa fi Baab al-Mandaab irratti balaa uumuuf jedhu jechuun himatan.

   BBC'n gabaasa Rooyitarsii kana of isaaf ammatti hin markaneeffannee

4. Sa'aatii 4 duraBiyyoonni Arabaa fi Islaamaa Saddeet qubannaa Masjiida Al-Aqsaa balaaleffatan

   Ministiroonni Dhimma Alaa biyyoota Masrii, Indoneezhiyaa, Joordaan, Paakistaan, Qaaxar, Sa'uudi Arabiyaa, Turkii fi UAE ibsa waliinii baasaniin, jiraattonni Israa’el dhibbaan lakkaa’amani fi qondaaltootni tokko tokko mooraa Masjiida Al-Aqsaa qubachuu isaanii cimsanii balaaleffataniiru.

   Ibsi Kamisa galgala ba’e kun, tarkaanfiin kun sadarkaa seenaa fi seeraa Masjiida Al-Aqsaa ifatti kan cabsuu ta’uu isaa, akkasumas carraa nageenya waaraa fi furmaata biyyoota lamaanii kan gufachiisu jedhan.

   Qubannaan kun dirqamaan eegumsa poolisii Israa'el jalatti raawwatame. Kun ammoo jibbaa fi fincilaa akka hammeessu ibsichi kan eere.

   Biyyoonni kunneen,

   • Iddoowwan qulqulluu Islaamummaas ta'ee Kiristaanummaa magaalaa Yerusaalem keessa jiran eeguuf itti gaafatamummaa Joordaan qabdu akka kabajamu.
   • Haala quubsumaa fi seeraa Masjiida Al-Aqsaa jijjiiruuf yaaliin godhamu kamuu akka ittifamu
   • Tarkaanfiiwwan nageenyaa fi tasgabbii naannichaa balaadhaaf saaxiluu danda’an akka dhaabbatu Akkasumas,
   • Seera idil-addunyaa fi murtii Dhaabbata Biyyoota Gamtoomanii magaalaa Yerusaalem ilaalchisee kenname akka kabajamu gaafatan

   Akka qondaaltonni Filisxeem jedhanitti, poolisiin Israa'el yeroo weerarichaa hirmaattota Falasxiin hedduu gara masjiidichaa akka hin seenne dhorkuun, namoota muraasa irraniis miidhaa ga'eera.

   Ibsi kun kan ba’e erga Ministirri Nageenya Biyyaalessaa Israa’el Itamar Ben Gvir fiItamar lammiilee Israa’el dhibbaan lakkaa’aman geggeessee mooraa Masjiida Al-Aqsaatti qubachiisee booda yoo ta’u, tarkaanfiin kun Falasxiinota, Joordaan fi biyyoota Arabaa fi Islaamaa heddu mufachiisera.

   Biyyoonni kunneen ibsa isaani keessatti hawaasni addunyaa Israa'el sarbama seeraa fi tarkaanfii iddoo qulqulluu irratti raawwattuu akka dhaabduuf dhiibbaa cimaa akka godhan waamicha dhiyeessaniiru.

   Masjiida Al-Aqsaan Yeerusalem bahaa keessatti argama. Muslimootaaf makka fi Madiinatti aanee akka iddoo qulqulluu sadaffaatti ilaalama.Nanaawa sana Israa'el bara 1967 irraa eegalee to'attus, hawaasni addunyaa baay'een akka lafa Filisxeemitti,bulchiinsi masjiidichaa ammoo dureewwan Amantaa Joordaaniin geggeeffama

5. Sa'aatii 4 duraAmeerikaan qabeenya Iraan uggurteen dooniiwwan miidhaman deeggaruuf murteessite

   Ameerikaan Qabeenya Iraan uggurame fayyadamtee dooniiwwan Iraaniin haleelaman maallaqaan deeggaruuf murteessu Pirezidaantiin Ameerikaa Doonaald Tiraampi himan

   US walitti aansuun halkan13f Iraan irratti haleellaa waraanaa raawwatteerti.

   Akka gabaasa miidiyaa mootummaa Iraanitti, haleellaa kanaan namoonni afur ajjeefamanii, shan madaa'aniiru.

   Tiraamp, qabeenya mootummaa Iraan kan Ameerikaan uggurteen, miidhaa dooniiwwan daldalaa irra qaqqabe kaffaluuf akka jedhan beeksisaniiru. Qabeenyi kun baay'ee guddaa ta'uu danda'as jedhan.

   Ministirri Dhimma Alaa Iraan Abbaas Araaqchii murtee kana balaaleffachuun, qabeenya mootummaa tokkoo saamuu fi fayyadamuun fakkeenya balaa uumuti jedhan.

   Humni waraanaa Ameerikaa hanaga dandeettiin Iraan dooniwwaan ulaa Hormuuz qaxxamuran sodaachisuu dadhabutti, buufata waraanaa kuusaa diroonotaa fi sirna to'annoo qarqarahaleeluu akka itti fufu beeksise.

   Yeroo wal fakkaatutti, hidhattoonni Huutii Yaman dooniiwwan boba'aa Sa'uudi Arabiyaa lama Galaana Diimaa keessatti haleeluu isaanii dhaga'ameera.

   Kun yaaddoo nageenya geejjiba galaanaa dabaluun gatiin boba'aa addunyaa haalaan akka dabalu taasiseera.