መጥቃዕቲ ሑቲን ንዩክለሳዊ ውድድርን፡ ማእከላይ ምብራቕ ናብ ገጹ?

ዕጡቓት ሑቲ የመን ኣብ ስትራተጅያዊ መስመር ቀይሕ ባሕሪ ዝፈጸምዎ መጥቃዕቲ፡ ንዓለማዊ ቍጠባ ኣብ ሓደጋ ዘውደቐን ንማእከላይ ምብራቕ ናብ ዝገደደ ግጭት ዝደፋፍእን ኰይኑ ኣሎ። እዚ ስጕምቲ እዚ፡ ኣብ መንጎ ኣመሪካን ኢራንን ዘሎ ወጥሪ እናገደደ ኣብ ዝኸደሉን ኣብቲ ዞባ ሓድሽ ንዩክለሳዊ ውድድር ኣጽዋር ከይለዓል ስግኣት ኣብ ዝሰፈነሉን ግዜ ዘጋጥም ዘሎ ኰይኑ፡ ንቀጻሊ ምርግጋእ እቲ ዞባ ዓቢ ብድሆ ፈጢሩ ይርከብ።

ዕጡቓት ሑቲ የመን ኣብ ቀይሕ ባሕሪ ኣብ ዝርከባ መራኽብ መጥቃዕቲ ከም ዝፈጸሙ ገሊጾም።

እዚ ስጕምቲ እዚ፡ ነቲ ድሮ ተኣፋፊ ኰይኑ ዘሎ ኵነታት ማእከላይ ምብራቕ ተወሳኺ ናይ ግጭት ስግኣት ፈጢሩ ኣሎ። እቶም ዕጡቓት ነቲ ጸቢብ ወሽመጥ ባብ ኤል መንደብ ብምዕጻው፡ ካብ ኤውሮጳ ናብ እስያ ዝግበር ንግዳዊ ምንቅስቓስ ንምዕጋት የፈራርሑ ኣለዉ።

እዚ መጥቃዕቲ እዚ ዝፍጸም ዘሎ፡ ኣብ መንጎ ኣመሪካን ኢራንን ዝካየድ ዘሎ ምልውዋጥ ተዅሲ ኣብ ዝቐጸለሉን ስዑዲ ዓረብ ንዩክለሳዊ ትካላታ ንምምዕባል እትገብሮ ዘላ ስምምዕ ንውድድር ኣጽዋር ከየበግስ ስግኣት ኣብ ዝሰፈነሉን ግዜ እዩ።

ክሳብ ሕጂ፡ ዓመተ 2026 ንገለ ክፋላት ማእከላይ ምብራቕ ሓደ ካብቶም ዝበኣሱ ዓመታት ኰይኑ ኣሎ። ማእከላይ እዚ ኣመሪካ ንተኸታተልቲ 13 ለይትታት ኣብ ልዕሊ ዒላማታት ኢራን ናይ ኣየር መጥቃዕቲ ፈጺሙ።

ማእከላይ እዚ ኣመሪካ ሓሙስ ምሸት ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፡ "ማእከላት ትእዛዝ ሰራዊት ኢራን፡ መኽዘናት ድሮን፡ መርበባት መራኸቢ፡ መከታተሊ ገምጋም ባሕሪ ከምኡ'ውን ሓይሊ ባሕሪ ኢራን ብምጥቃዕ፡ ነቲ ኣብ ልዕሊ ሰላማውያን ባሕረኛታትን ንግዳዊ መራኽብን ዝግበር ስግኣት ንምንካይ ስጕምቲ ወሲድና፡" ኢሉ።

እተን ቀደም ሰላማዊ ዝነበራ ሃገራት ወሽመጥ ዓረብ፡ ሕጂ ምስቲ ካብ ጐረቤት ኢራን ዝፍኖ ቀጻሊ መጥቃዕትታት ተላሚደን ክነብራ ይግደዳ ኣለዋ።

ብኢራን ዝድገፉ ሑቲ የመን ድማ ምስ ስዑዲ ዓረብ ዝነበሮም ናይ 2022 ስምምዕ ምቍራጽ ተዅሲ ድሕሪ ምፍራሱ፡ ናብቲ ኲናት ተመሊሶም ኣለዉ።

ስትራተጅያዊ ኣገዳስነት ባብ ኤል መንደብ

ኣብዛ ሰሙን እዚኣ ክልተ መራኽብ ስዑዲ ዓረብ ብሚሳይል ተሃሪመን ኣለዋ። ሑቲ፡ ነቲ ካብ ደቡባዊ ጫፍ ቀይሕ ባሕሪ ምስ ህንዳዊ ውቅያኖስ ዘራኽብ ስትራተጅያዊ መተሓላለፊ ባብ ኤል መንደብ ንምቍጽጻር፡ 10 መራክብ ካብ ጕዕዞአን ከም ዝመለሱ ይገልጹ።

ኢራን ንመጻብቦ ሆርሙዝ ብተግባር ብምዕጻዋ፡ ኣብ ዓለማዊ ቀረብ ጸዓትን ድዅዕን ድሮ ዕንቅፋት ፈጢራ ትርከብ። ሕጂ ድማ ተወሳኺ ዕንቅፋት ባብ ኤል መንደብ፡ ኣብ ልዕሊ ዓለማዊ ቍጠባ ከቢድ ሳዕቤን ከም ዘውርድ ይግመት።

ስዑዲ ዓረብ ካብቲ ኣብ መንጎ ኢራንን ኣመሪካን ዝካየድ ዘሎ ግጭት ንምርሓቕ ትጽዕር እኳ እንተሃለወት፡ ድሮናት ኢራን ግና ኣብ ጐረባብታ ሃገራት ከም ብዓል ባሕሬን፡ ኩዌትን ዮርዳኖስን ይውንጨፋ ኣለዋ።

ስዑዲ ሰደድ ነዳዲ ንምቕጻል ካብ ምብራቓዊ ግዝኣታ ናብ ቀይሕ ባሕሪ (ያንቡ ዓል-ባህር) ዝዝርጋሕ መስመር ሻምብቆ ትጥቀም ነይራ።

ይዅን'ምበር፡ እዚ ጕዕዞ እዚ ብወገን የመን ስለ ዝሓልፍ፡ ብሰንኪ መጥቃዕቲ ሑቲ ጸገም የጋጥሞ ኣሎ።

ፕረዚደንት ኣመሪካ ዶናልድ ትራምፕ ንሑቲ "ክንሕዞም ኢና" ብምባል ቃል እኳ እንተ ኣተወ፡ ቅድሚ ሕጂ ግና ኣይተዓወተን። ብዘይ ዝዀነ ናይ ሰላም ስምምዕ ድማ እዚ ጸገም'ዚ ክፍታሕ ተኽእሎ የሎን።

ታሪኻዊ ድሕረ-ባይታ ሑቲ

ሑቲ ካብ ሰሜናዊ የመን ከተማ ሳዕዳ ዝመጽኡ ሰዓብቲ እምነት ሽዓ ኣስላም እዮም። ኣብ 2014 ንርእሰ-ከተማ ሰንዓ ድሕሪ ምቍጽጻሮም፡ መብዛሕትኡ ህዝቢ ዝነብረሉ ክፋል የመንን ስትራተጅያዊት ወደብ ሑደይዳን ተቘጻጺሮም ይርከቡ።

ስዑዲ ዓረብ፡ ብኢራን ዝድገፍ ሓይሊ ኣብ ዶባታ ንኸይህልዉ ብምስጋእ፡ ኣብ 2015 ኣብ የመን ጣልቃ ኣትያ ነይራ።

ስዑዲ ብሓገዝ ምዕራባውያን ዝረኸበቶ ዘመናዊ ናይ ኣየር ሓይሊ ተጠቒማ ንሑቲ ንምምብርካኽ እኳ እንተ ፈተነት፡ ሑቲ ግና ዛጊት ስልጣኖም ኣደልዲሎም ይርከቡ።

ካብ 2023 ክሳዕ 2025፡ ሑቲ ንፍልስጤማውያን ንምድጋፍ ብምባል ኣብ ቀይሕ ባሕሪ ምስ እስራኤል ምትእስሳር ኣለወን ዝበልወን መራኽብ ክሃርሙ ጸኒሖም እዮም።

እቲ ከም ኢራን ኣብ በዓቲታትን መተሓላለፊ ስንጭሮታትን ዝተሓብአ ኣጽዋሮም፡ ንዓለማዊ ንግዲ ባሕሪ ዓቢ ስግኣት ኰይኑ ቀጺሉ ኣሎ።

ቍጠባዊ ስግኣትን ንዩክለሳዊ ውድድርን

ኣብዚ ግዜ እዚ ኵነታት ዒራቕን ሶርያን ብተዛማዲ ዝረግአ እኳ እንተዀነ፡ ዞባ ወሽመጥን እስያዊ ክፍሊ ዓረብን ግና ንተንተንቲ የሻቕል ኣሎ።

ፕረዚደንት ትራምፕ ምስ ኢራን ኣብ ዝኣተዎ ኲናት መውጽኢ ዝሰኣነሉ ይመስል። ኣመሪካ ብእትፍጽሞ መጥቃዕቲ ኣየር፡ ኢራን ነቲ ስትራተጅያዊ መጻብቦ ሆርሙዝ ንኽትለቆ ከተገድዳ ኣይከኣለትን።

ካብ ቍጠባዊ መዳይ፡ እቲ ግዜ ይውዳእ ኣሎ። ቀረብ ነዳዲ፡ ጋዝን ድዅዕን ብመጻብቦ ሆርሙዝ ክሓልፍ ዘይምኽኣሉ ኣብ ዓለማዊ ዕዳጋ ጸቕጢ ይፈጥር ኣሎ። ባብ ኤል መንደብ እውን ንነዊሕ ግዜ ተዓጽዩ እንተ ጸኒሑ፡ ሳዕቤኑ ዝገደደ ክኸውን እዩ።

ብወገን ወተሃደራዊ ስግኣት ድማ ኣመሪካ ንስዑዲ ዓረብ ንዩክለሳዊ ትካላታ ንምምዕባል ክትሕግዛ ዝተገብረ ስምምዕ፡ ኣብቲ ዞባ ሓድሽ ውድድር ኣጽዋር ከየበግስ የፍርሕ። ቱርኪን ግብጽን እውን ተመሳሳሊ ናይ መከላኸሊ ስጕምቲ ንምውሳድ ናብ ንዩክለሳዊ ንጥፈታት ከም ዝገደዳ ይግመት።

ማእከላይ ምብራቕ ብዙሕ ግዜ ግጭታት ዘጋጥሞ ዞባ እኳ እንተዀነ፡ እዚ ሕጂ ዝረአ ዘሎ ኵነታት ግና ብዘይ ናይ ኣመሪካን ኢራንን ዘተን ስምምዕን፡ ናብ ዝኸፈአ ዘይምርግጋእ ክመርሕ ከም ዝኽእል ምልክታት የርኢ ኣሎ።