Kim Jong Un'un 'tek idol' olduğu Kuzey Kore'de K-pop'u keşfedenler

Gündemi BBC Türkçe'den takip etmek artık WhatsApp'ta da mümkün. Haberlerimizin doğrudan telefonunuza gelmesi için tıklayın.

Haziran ayında güneşli bir cumartesi günü Lee Yeon-su işten izin aldı ve pop müziğin süper grubu BTS'in bir başka konserine katılmak üzere Seul'den Busan'a giden trene bindi.

Bu, üç ay içinde gittiği üçüncü BTS konseriydi.

Mart ayında yedi üyeli grup müziğe dönüşünü kutlarken Seul'ün merkezine akın eden kalabalığın arasındaydı ancak sahne çok uzakta kalmıştı.

Nisan ayında dünya turnesinin ilk gününde ise bardaktan boşanırcasına yağan yağmur şarkıcıların sesini bastırmıştı. Fakat bu kez Busan'daki konser "inanılmazdı".

Yeon-su (gerçek ismi değil), "Her BTS konserine geldiğimde, kendi özgür irademle birini sevebildiğim ve destekleyebildiğim için ne kadar mutlu olduğumu fark ediyorum" diyor.

"Kuzey Kore'de böyle bir şey düşünülemezdi."

Yeon-su, sıkı biçimde korunan ve sınırın hemen kuzeyinde bulunan Kuzey Kore'de doğdu. Korku, gözetim ve sadakat üzerine kurulu rejim nedeniyle dış dünyaya ulaşmak mümkün değildi.

"Etkinliklere katılmak için seçilmeniz gerekirdi. Seçilmediyseniz evde kalmalı ve perdelerinizi kapatmalıydınız."

Artık Güney Kore'de yaşayan Yeon-su, kimi destekleyeceğine ve bunu nasıl yapacağına kendisi karar verebiliyor.

Busan'da devasa hayran kitlesinin arasında avazı çıktığı kadar bağırdı, zıpladı ve şarkılara eşlik etti. Özellikle de eskiden beri sevdiği, yüksek tempolu Fire ve hip-hop hiti Mic Drop çalarken.

Asker bir ailenin çocuğu olarak büyüyen Yeon-su'ya Güney Kore'nin düşman olduğu öğretildi. Ülkeden kaçtıktan sonra da Güney Kore kültüründen uzak durmaya çalıştı. Ancak müzik, bir şekilde hayatına girdi.

Yeon-su, BTS henüz kurulmadan ve K-pop küresel bir fenomene dönüşmeden önce, 2011 yılında Kuzey Kore'den kaçmayı başardı.

Bugün Kuzey Kore'de K-pop dinlemek ya da Güney Kore yapımı programları izlemek, insanları hapse düşürebilecek hatta daha ağır sonuçlar doğurabilecek bir suç.

Yeon-su gibi bazıları, sınırı geçene kadar hiç Güney Kore müziği dinlemediklerini söylüyor.

Dinlemeye başladıklarında ise önlerinde özgürlük ve eğlenceyle dolu yepyeni bir dünyanın kapıları açılmış. Bu müzik, tamamen kendilerine ait olan yabancı ve yeni bir hayata uyum sağlamalarına yardımcı olmuş.

Ancak BBC'ye konuşan diğer Kuzey Koreli firariler, tüm kısıtlamalara rağmen K-pop'un Kim Jong Un'un baskıcı diktatörlüğünün duvarlarını aşmayı başardığını anlatıyor.

Şarkıları gizlice dinlediklerini, çoğu zaman kimin şarkısını dinlediklerini bilmediklerini ancak gizemli ve umut dolu sözlere tutunduklarını söylüyorlar.

Bazıları K-pop performanslarını izlemeyi bile başarmış. Makyaj yapan, mavi saçlı idolleri gördüklerinde şaşkınlıkla, "Erkekler neden böyle görünüyor?" diye sormuşlar.

Kuzey Kore'den kaçan 25 yaşındaki Hannah Oh, "Kuzey Kore'de bütün sistem, yalnızca tek bir ünlünün, tek bir idolün var olabileceği şekilde kurulmuştur: Kim Jong Un" diyor.

Ancak anlaşılan o ki Kuzey Koreliler BTS ve Blackpink gibi başka idollerle de tanışmış. Onlardan önce ise Girls' Generation, Teen Top ve 2PM gibi grupları keşfetmişler.

Bir firariye göre BTS'in Korece adı Bangtan Sonyeondan, Kuzey Kore'de günlük konuşma diline bile girdi:

"İnsanlar, 'Bangtan yeleğini denedin mi?' ya da 'Bangtan sırt çantası taktın mı?' gibi şeyler söylüyor."

'Bizim gibi Koreliydiler ama farklı görünüyorlardı'

2023 yılında Kuzey Kore'den kaçan Kang Gyu-ri için diğerlerinden farklı bir yere sahip olan bir BTS şarkısı var: Dynamite.

BTS, 2020'de yayımladığı Dynamite ile dijital müzik dinleme rekorlarını altüst etti.

Grup, disko esintileri taşıyan şarkıyı Covid salgınından yorulan dünyaya moral vermek amacıyla yaptığını söylemişti.

Tamamı İngilizce olan ilk BTS şarkısı olmasına rağmen Dynamite, Kuzey Korelilerin de dikkatini çekti.

26 yaşındaki Gyu-ri, "Sözlerini anlamıyordum ama melodisi o kadar güzeldi ki insanı heyecanlandırıyordu. Herkes eşlik ediyordu" diyor.

Gyu-ri o sırada Kuzey Kore'nin kıyı bölgesi Kyongsong'da yaşıyordu. Buradaki aileler anten kullanarak denizin öte yakasındaki televizyon yayınlarını izleyebiliyordu.

Sinyalin iyi olduğu zamanlarda, rengârenk saçları ve kusursuz danslarıyla K-pop idollerinin yarıştığı hafta sonu programlarını izliyorlardı.

"Her şey çok şaşırtıcıydı. Bizim gibi Koreli olduklarını düşünüyordum ama çok farklı görünüyorlardı."

Rap de onlar için yeniydi.

"İlk başta, 'Bu gerçekten şarkı mı?' diye düşündüm. Ancak rap yaparken dans edişleri o kadar havalı görünüyordu ki erkekler onları taklit etmeye başladı."

Gyu-ri, bir şarkıya özgü dans hareketini öğrenmenin gençler arasında moda hâline geldiğini söylüyor.

Dans etmeyi sevenler BTS'i, onlardan önce de 2010'lu yıllarda elektronik pop dans şarkılarıyla ünlenen Teen Top'ı örnek alıyordu.

Gyu-ri konuşurken telefonuna uzanıyor ve Teen Top'ın No More Perfume on You şarkısını seslendirdiği eski bir YouTube videosunu açıyor.

Gülerek şarkıya özgü parfüm sıkma hareketini taklit ediyor:

"İşte böyle. Kısa süre sonra çevremdeki bütün erkekler bunu yapmaya başlamıştı. Pıs, pıs… Çok eğlenceliydi. Bir kez gördükten sonra unutmanız mümkün değildi."

Kuzey Koreliler çok sayıda şarkıyı gizlice dinledikleri için Gyu-ri, bunların isimlerini hatırlayamıyor. Güney Kore'nin en büyük ve en ikonik kız gruplarından Girls' Generation'ı da dinlemiş. Daha sonra Blackpink üyesi Jennie'nin hayranı olmuş:

"Açıklaması zor ama müziğinde çok kararlı ve güçlü bir şey var."

Bu müziği Kuzey Kore şarkılarıyla karşılaştırmanın mümkün olmadığını söylüyor:

"Kuzey Kore şarkıları sanki kulaklarıma vuruyordu. Büyürken dinlediğim şarkıların çoğu devrim ya da siyaset hakkındaydı. Evin içindeyken bile devlet yayınlarını açık tutmak zorundaydık."

Gyu-ri, televizyon yayınlarını sık sık yakalayabildiği için popüler şarkılardan kısa sürede haberdar oluyordu. Ancak Kuzey Korelilerin çoğu MP3 çalarlar ya da küçük SD kartlar kullanıyordu. Müzik, dizilerden daha kolay yayılıyor ama yine de ülkeye yavaş yavaş giriyordu.

K-pop'un küresel çapta yükselişe geçtiği 2010'lu yılların ortalarıyla sonları arasında, Kuzey Kore'de elden ele dolaşan SD kartlarda yeni şarkılarla onlarca yıllık şarkılar yan yana bulunuyordu.

Dosya adları çoğunlukla bozuk olduğu için Hannah Oh, dinlediği şarkının adını, şarkıcısını ya da hangi yıl yayımlandığını nadiren biliyordu.

2019 yılında Kuzey Kore'den kaçan 25 yaşındaki Hannah, "O zamanlar bunları bilmek zaten benim için hiçbir şey ifade etmiyordu. Bu yüzden şarkı sözlerine daha fazla dikkat ediyordum" diyor.

Bir şarkı onu özellikle etkilemişti. Şarkıyı tekrar tekrar dinliyor, duyduğu her Korece kelimeyi bir yere yazıyordu.

Güney Kore'ye geldikten yıllar sonra bunun, duygusal şarkıların Kore müzik listelerine hâkim olduğu 1990'ların popüler erkek ikilisi Green Zone'un, Korece adıyla Noksaek Jidae'nin It's Not Too Late adlı şarkısı olduğunu öğrendi.

"Şarkının tamamı Koreceydi. Bu nedenle dinlediğim K-pop şarkılarına kıyasla anlaması çok daha kolaydı. İlk kez, 'Demek insanlar sevgilerini böyle ifade ediyor' diye düşündüm."

Dış dünyaya açılan bir pencere

Güney Kore müziği dinlemek her zaman tehlikeliydi. Hannah gençliğinde yanında iki SD kart taşıyordu:

"Birinde Güney Kore müzikleri vardı. Diğeri ise yakalanırsam teslim edebileceğim boş bir karttı."

Hannah, öğrenciler Güney Kore yapımı içerikleri izlerken yakalandığında kentteki okulların "alenen eleştiri toplantıları" için bir araya geldiğini söylüyor.

"O kişinin hangi Güney Kore videolarını izlediğini tek tek açıklıyor ve çocuk tutukevine gönderileceğini herkesin önünde ilan ediyorlardı. Amaç, yakalanmaları hâlinde başlarına ne geleceğini diğer herkese göstermekti."

Buna rağmen Hannah dinlemeye ve izlemeye devam etti:

"O dünyayı bir kez gördüğünüzde ona sırtınızı dönmek zor."

Kuzey Korelileri dış dünyadan soyutlamak, Kim ailesinin iktidarını sürdürmesinin her zaman temel unsurlarından biri oldu.

Rejimin propagandası tek bir mesaj veriyor: Pyongyang ekonomiden sanata kadar her alanda kusursuzdur; dolayısıyla Kim ailesinin yönetimindeki yaşamdan daha iyisi olamaz.

Özgürlüğün güney sınırının hemen ötesinde bulunabileceğine dair en küçük işaret bile rejim açısından tehlikeli.

Kore kültürünün artık dev bir yumuşak güç unsuruna dönüşmesiyle Kim Jong Un baskıyı daha da artırdı. 2022 yılında üç gencin Güney Kore yapımı içerikleri dağıttıkları gerekçesiyle halkın önünde idam edildiği bildirildi.

Buna rağmen 2023 yılında yapılan bir araştırmada, Kuzey Kore'den kaçanların %98'i ülkelerindeyken Güney Kore dizileri ya da filmleri izlediklerini söyledi.

Yaklaşık %80'i ise bunların Güney Kore'ye yönelik meraklarını artırdığını ve konuşma biçimleriyle giyim tarzları gibi alışkanlıklarını etkilediğini belirtti.

Hannah, rejimin korktuğu şeyin tam da bu olduğuna inanıyor.

"Bazıları daha kısa etekler giymeye ya da saçlarını boyamaya başlıyor. İnsanlar kendilerini ifade etmeye başladığında, herkesin aynı şekilde düşünüp hareket etmesinin beklendiği bir sistem bundan etkileniyor."

Gyu-ri'nin başına gelen de buydu. Kuzey Kore'den hayat zor olduğu için ayrılmadığını söylüyor. Onu kaçmaya iten şey, Güney Kore müziğine ve televizyon programlarına maruz kaldıktan sonra iki ülke arasındaki farkı artık görmezden gelememesiydi.

"Televizyon izledikten sonra dışarı çıktığımda buna dayanamıyordum."

Dışarıda gözetim görevlileri, yabancı kültürün etkilerini taşıyıp taşımadıklarını anlamak için insanları izliyordu.

Gyu-ri, Güney Kore yapımı içeriklerden haberdar olmanın bir dönem gurur kaynağı olduğunu söylüyor:

"İnsanı biraz havalı gösteriyordu. İnsanlar, 'Bunlar eğlenmeyi biliyor' derdi. Ancak yasalar sertleştikten sonra insanlar çok daha dikkatli davranmaya başladı."

Gyu-ri, önce birinin yakalandığını duyduklarını, ardından idam haberlerinin geldiğini anlatıyor. Bu bilgilerin insanlara gözdağı vermek amacıyla kasıtlı olarak yayıldığını da sözlerine ekliyor.

"Tanıdığım iki çocuğun idam edildiğini duydum. Biri benimle yaşıttı, diğeri ise daha küçüktü; yaklaşık 19 yaşındaydı."

Ancak Gyu-ri, insanların bu yasaklı içerikleri tüketmekten vazgeçmediğini söylüyor:

"Bu bizim nefes alma deliğimiz, dış dünyaya açılan penceremizdi. İnsanlar bunun uğruna hayatlarını tehlikeye atıyor; çünkü bu içerikler onlara bir gün daha dayanma umudu veriyor."

Kuzey Koreliler yıllardır bu riski alıyor.

2000'li yıllarda ülkesinden kaçan Yeon-su, "Cezaevinde karşılaştığım insanların neden orada olduğunu biliyor musunuz? Güney Kore dizilerini izlerken yakalanmışlardı ya da birinin Güney Kore'ye kaçmasına yardım etmişlerdi" diyor.

İlk kaçış girişiminde Çinli yetkililer sınırı geçerken onu yakaladı ve zorla Kuzey Kore'ye geri gönderdi. Bunun sonucunda cezaevine girdi.

Yeon-su, cezaevindeyken bile bir Güney Kore şarkısının ona güç verdiğini söylüyor. Şarkıyı sessizce mırıldanıyordu:

"Ayağa kalk. Yıkılmana izin verme."

"Kendi kendime, 'Hayatta kalmalıyım. Güney Kore'ye ulaşmalıyım' diye düşündüm."

'Kaçmayı bırakacak cesareti buldum'

Ve bunu başardı. Ancak Güney Kore'deki yaşama alışması kolay olmadı. İş görüşmelerinde işverenler ona Kuzey Koreli mi yoksa Çin'de yaşayan etnik Korelilerden mi olduğunu soruyordu.

Bu görüşmelerin ardından kendisine nadiren geri dönüş yapıldığını söylüyor.

Derken bir gün BTS'in 2018'de yayımlanan enerjik hiti Idol'ı seslendirdiği bir videoya rastladı ve gruba hayran oldu.

ARMY olarak bilinen BTS hayran topluluğuna katıldı, buluşmalara gitmeye başladı, bir hayran hesabı açtı, K-pop yarışmalarında oy kullandı ve düzenli olarak paylaşımlar yaptı.

Ancak en büyük değişim, artık nereden geldiğini gizleme ihtiyacı hissetmemesiydi.

"Yakın ARMY arkadaşlarıma Kuzey Koreli olduğumu söylediğimde kimse bana farklı davranmadı. Nasıl Brezilya'dan ya da Japonya'dan hayranlar varsa ben de Kuzey Kore'dendim."

Yeon-su, ilk kez Güney Kore'ye ait olduğunu hissetti. Müzik, zamanla kendisine bakışını da değiştirdi.

BTS'in kabul görme ve iyileşme temalarına odaklanan Love Yourself albüm üçlemesi ve grubun lideri RM'in "Bizi kullanın, kendinizi sevmek için BTS'i kullanın" çağrısı, dünya genelinde milyonlarca kişide olduğu gibi Yeon-su'da da karşılık buldu.

Özellikle en sevdiği grup üyesi Jimin'in seslendirdiği Answer: Love Myself adlı şarkı onu derinden etkiledi:

"Neden sürekli maskenin arkasına saklanmaya çalışıyorsun? Hataların ardından kalan izler bile takımyıldızımın bir parçası."

Yeon-su, "Kaçmayı bırakıp kendimin o yanıyla yüzleşecek cesareti buldum" diyor.

"Kendimi anladıkça başkalarını da kucaklayabilmek için kalbimde daha fazla yer olduğunu fark ettim."

Güney Kore'ye 20 yıl önce gelen Hana Kang ise Kuzey Kore'de hiç bilmediği bir şeyden, insanın hissettiklerini özgürce ifade edebilmesinden etkilendiği için BTS hayranı olduğunu söylüyor.

Hana'yı etkileyen şarkı, ayrılık ve özlem hakkındaki hüzünlü ama umut dolu 2017 tarihli Spring Day oldu. Şarkı ona Kuzey Kore'de geride bıraktığı memleketini ve ailesini hatırlattı.

"Onları özlüyordum ve giderek daha uzak olduklarını, sanki başka bir dünyaya aitmiş gibi hissettiğimi fark ediyordum."

Hana ve Yeon-su, BTS'i grup küresel şöhrete ulaşırken keşfetti. Ancak grubun yaşadığı zorlukları öğrendikçe üyelerle aralarında bir bağ hissettiler. BTS üyeleri bu mücadeleleri şarkılarında ve konuşmalarında açıkça anlatıyordu.

Yeon-su için BTS'i desteklemek, bir bakıma "kendisine tezahürat etmek" anlamına geliyordu. Hana içinse grup bir aynaya dönüştü:

"Onlara bakınca, 'Onlar böyle çabalamaya devam edebiliyorsa belki ben de yapabilirim' diye düşündüm."

Ancak Kuzey Kore'den daha yakın dönemde kaçanlar için durum farklı.

Onlar, Kore müziğinin küresel bir güç hâline geldiği ve BTS'in de bunun en büyük temsilcisi olduğu bir dönemde Güney Kore'ye geliyor. Artık önlerinde çok daha fazla seçenek var.

2019 yılında Güney Kore'ye gelen Hannah Oh, bir zamanlar gizlice izlediği dizi ve müziklerde kaçırdıklarını tamamlamak için zamanının büyük bölümünü bunlara ayıracağını hayal ettiğini söylüyor. Ancak bunun yerine yeni bir şeyle karşılaşmış: seçeneklerle.

"Yapabileceğim o kadar çok şey vardı ki… Bir bakıma, artık eskiden yalnızca dizilerde görebildiğim türden bir dünyada yaşıyorum."

Orijinali İngilizce olan bu makalenin çevirisinde yapay zekadan yararlandık. Yayınlanmadan önce çeviriyi bir BBC gazetecisi kontrol etti. Yapay zekayı nasıl kullandığımız hakkında daha fazla bilgi burada.