KAI TSAYE, Abubuwan da ke faruwa a Najeriya da sauran sassan duniya 27/07/2026

Rahoto kai-tsaye

Daga Aisha Babangida da Haruna Kakangi

1. Mintuna 5 da suka wuceTinubu ya gaji, ya kamata ya yi ritaya – Peter Obi

   

   Asalin hoton, Getty Images

   Dan takarar shugaban kasa na jam’iyyar NDC, Peter Obi, ya buƙaci Shugaban Najeriya Bola Ahmed Tinubu ya haƙura da neman sake tsayawa takara a 2027, yana mai cewa "shugaban ya gaji kuma ba shi da karfin da zai iya magance matsalolin tattalin arziki da rashin tsaro da Najeriya ke fuskanta."

   Obi ya ce Tinubu na yanzu ba irin wanda ya yi mulkin jihar Legas ba ne a baya.

   Da yake magana a wata hira da gidan talabijin na Channels, Obi ya ce Najeriya na tafiya ne a hanya mara kyau, yana mai zargin gwamnatin Tinubu da gaza magance talauci, yunwa da rashin tsaro.

   Ya ce rahotannin ƙungiyoyin ƙasashen duniya sun nuna cewa miliyoyin 'yan Najeriya na fuskantar talauci da ƙarancin abinci, amma maimakon mayar da hankali kan waɗannan matsaloli, 'yan siyasa na tattaunawa ne kan siyasa maimakon muhimman batutuwa.

   Obi ya kuma ce "magance matsalar tsaro ba zai yiwu ba sai an rage talauci tare da zuba jari mai yawa a ilimi da samar da ayyukan yi."

   Duk da yabon da shugaban Amurka Donald Trump ya yi wa Tinubu kan kokarin tsaro, Obi ya ce abin da gwamnati ke yi a yanzu bai isa ba.

   Ya jaddada cewa burinsa ba wai zama shugaban kasa ba ne kawai, illa ganin Najeriya ta samu ci gaba da zaman lafiya.

2. Mintuna 36 da suka wuceA halin yanzu ba ma tattaunawa da Amurka - Iran

   

   Asalin hoton, Getty Images

   Iran ta ce a halin yanzu ba ta cikin wata tattaunawa da Amurka, inda kakakin ma’aikatar harkokin wajen ƙasar, Ismail Baghaei, ya bayyana cewa babu wata ganawa ko tattaunawa da ke gudana tsakanin ɓangarorin biyu a wannan lokaci.

   Da yake magana a taron manema labarai na yau Litinin, Baghaei ya ce rahotannin da ke cewa Iran ta nemi a zauna teburin sulhu da Amurka ba komai ba ne illa ƙoƙarin ƙirƙira labarai.

   "A yanzu babu wata tattaunawa da muke yi da Amurka," in ji shi.

   Ya ƙara da cewa a daidai lokacin da Amurka ke ci gaba da abin da ya kira tsangwama da kai wa Iran hare-hare, hankalin ƙasarsa ya karkata ne wajen kare kanta.

   Sai dai ya ce akwai yiwuwar masu shiga tsakani su isar da saƙonni daga Amurka kan halin da ake ciki a yankin.

3. Sa'a 1 da ta wuceAna fargabar gurɓacewar muhalli daga ayyukan haƙo mai a DR Congo

   

   Asalin hoton, Getty Images

   Ƙungiyar kare haƙƙin bil'adama ta Human Rights Watch ta yi gargaɗin cewa ayyukan hako mai da kamfanin Perenco ke gudanarwa a yankin Muanda da ke lardin Kongo a tsakiyar Jamhuriyyar Dimokuraɗiyyar Kongo na iya zama barazana ga lafiyar al'umma da muhalli.

   Rahoton ya ce hayaƙin da kamfanin ke fitarwa da kuma ƙona tarkacen mai sun gurɓata ingancin iska, yayin da malalar mai daga rijiyoyi da bututun mai ta gurɓata koguna da ƙasa.

   Mazauna yankunan sun ce suna fama da matsalolin numfashi, ciwon ƙirji da tashin zuciya, kuma suna danganta waɗannan matsaloli da ayyukan kamfanin.

   Sai dai Perenco ya musanta zarge-zargen, yana mai cewa binciken da aka yi na da kura-kurai.

   Kamfanin ya ce ya zuba jari wajen rage gurɓacewar muhalli da kuma tallafa wa ayyukan kiwon lafiya, tare da bayyana cewa ya dakatar da fitar da hayaƙin gas a wurare sama da 200 kuma yana aiki tare da hukumomin Kongo.

   Gwamnatin Kongo, wadda ta ba da umarnin a gudanar da binciken muhalli kan ayyukan kamfanin tun ƙarshen shekarar 2024, har yanzu ba ta fitar da sakamakon binciken ba.

   Human Rights Watch na kira ga gwamnati da ta bayyana sakamakon binciken tare da ɗaukar matakan kare lafiyar jama'a.

   Perenco, wanda shi ne kaɗai kamfanin da ke samar da mai a Kongo, na gudanar da ayyuka a kan tudu da kuma a teku a bakin gaɓar ƙasar mai tsawon kilomita 37.

4. Sa'o'i 2 da suka wuceNajeriya ta yi martani kan kisan ɗan ƙasarta a Afrika ta Kudu

   

   Asalin hoton, Getty Images

   Gwamnatin Najeriya, ta hannun ofishin jakadancinta da ke Johannesburg, ta yi allawadai da kisan wani ɗan ƙasarta, Ibeh Chika Simon, wanda ya mutu a yayin wani samamen da 'yansandan Afirka ta Kudu suka kai a Bellville da ke Cape Town a ranar 23 ga Yuli.

   Jakadancin ya ce mutuwar tasa ta faru ne a yanayi mai cike da tambayoyi, yayin da kuma wani ɗan Najeriya, Egwabor Patrick Chuks, ya samu munanan raunuka bayan an harbe shi a wannan samame.

   A wata sanarwa, ofishin jakadancin ya ce ya yi matuƙar kaɗuwa da yadda lamarin ya faru, yana mai zargin jami’an tsaro da amfani da matakan da suka kai ga mutuwar marigayin.

   Haka kuma, ya bayyana lamarin a matsayin wani ɓangare na abin da ya kira ci gaba da kashe-kashen da ba a warware ba da kuma zargin cin zarafin baƙi a Afirka ta Kudu.

   Najeriya ta buƙaci hukumomin ƙasar su gudanar da bincike cikin gaggawa, adalci da gaskiya tare da hukunta duk wanda aka samu da hannu a lamarin.

   A nata ɓangaren, Kwamitin Ministoci kan Harkokin Hijira na Afirka ta Kudu ya ce ana ci gaba da binciken abin da ya faru.

   Ministar Shari’a Afrika ta Kudu, Mmamoloko Kubayi, ta ce a yayin samamen ƴansandan, wasu mutane sun yi turjiya ga jami’an tsaron yayin da kuma wasu baƙi suka hana su gudanar da aikinsu.

   Ta ce za a bayyana sakamakon binciken idan an kammala shi, tare da ƙara da cewa gwamnati na damuwa da hare-haren sintiri da ake kai wa baƙi, inda aka kama mutum bakwai da ake zargi da hannu a irin waɗannan ayyuka

5. Sa'o'i 2 da suka wuceKare Lebanon shi ne sharaɗin farko a yarjejeniyar Iran da Amurka - Mojtaba

   

   Asalin hoton, Tasnim News Agency

   Kafofin yaɗa labarai na Iran sun wallafa wata wasiƙa da suka ce Mojtaba Khamenei ne ya aike ta a matsayin martani ga wasiƙar shugaban Hezbollah na Lebanon da kuma mubaya’arsa gare shi.

   A cikin wasiƙar, Mojtaba Khamenei ya yabawa Hezbollah, yana mai bayyana ƙungiyar a matsayin jagorar ƙungiyoyin jihadi masu yaƙi da Isra'ila.

   Wasiƙar ta ce Iran ta ɗauki kare Hezbollah a Lebanon a matsayin wata muhimmiyar manufa ta dabarun siyasa, bisa tsarin da Ali Khamenei ya shimfiɗa.

   Haka kuma, ta bayyana cewa kiyaye cikakken ikon ƙasar Lebanon da kuma janyewar Isra'ila gaba ɗaya daga yankunanta ba tare da wani sharadi ba su ne manyan sharuɗɗan yarjejeniyar da ake son amfani da ita wajen kawo ƙarshen yaƙin Iran da Amurka.

   Rahotanni sun ce tun bayan harin da Amurka ta kai kan gidan Ayatollah Ali Khamenei da iyalansa a ranar 29 ga Maris, ba a sake ganin Mojtaba Khamenei ko jin muryarsa ba.

6. Sa'o'i 2 da suka wuceAmurka tana ta mana tayin zaman lafiya amma kare ƙasarmu ne muraddinmu - Iran

   

   Asalin hoton, Getty Images

   Kakakin Ma'aikatar Harkokin Wajen Iran, Esmail Baghaei, ya ce Amurka na ci gaba da aikewa Iran tayin sasanta rikicin da ke tsakaninsu, amma abin da Tehran ta fi bai wa muhimmanci shi ne kare ikon ƙasarta, martabarta da kuma lafiyar al'ummarta.

   Baghaei ya zargi Amurka da Isra'ila da kai hare-hare kan Iran sau biyu a baya a lokutan da ake gudanar da tattaunawa, yana mai cewa hakan ya nuna cewa an ci amanar diflomasiyya sau da dama.

   Ya kuma ce Amurka ta karya yarjejeniyar fahimtar juna da aka cimma tsakanin ɓangarorin, yayin da Shugaban Amurka Donald Trump ke zargin Iran da rashin mutunta yarjejeniyoyin da take shiga.

   Bayan kusan kwana biyu da dakatar da hare-haren ramuwar gayya tsakanin Iran da Amurka, rahotanni na nuna yiwuwar komawar ɓangarorin teburin tattaunawa domin lalubo hanyar kawo ƙarshen rikicin.

7. Sa'o'i 2 da suka wuceAssalamu alaikum!

   Jama'a barkanmu da wannan safiya ta Litinin daga wannan shafin namu na BBC Hausa, inda za mu ci gaba da kawo muku labaran kai-tsaye na abubuwan da suke faruwa a Najeriya da sassan duniya.

   Aisha Babangida ke fatan saka kasancewa da ku a wannan lokaci.

   Za ku iya leƙawa shafukanmu na sada zumunta na facebook da X da kuma whatsapp domin karanta wasu labaran da kallon bidiyo da ma tafka muhawara.

   Ku kasance tare da mu.