Waa tuma Afrah Al-Zuba, haweeneydii ugu horreysay ee madax ka noqota Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Yemen?

Magacaabista Dr. Afrah Abdul Aziz Al-Zuba oo loo magacaabay Wasiirka Arrimaha Dibadda ee dowladda Yemen ee caalamku aqoonsan yahay ayaa dhalisay xiiso ballaaran oo loo qabo Yemen, maadaama ay noqotay haweeneydii ugu horreysay ee jagadan qabata tan iyo markii la aasaasay Jamhuuriyadda Yemen sanadkii 1990.

Magacaabisteeda waxa lagu dhawaaqay Khamiistii, July 23, 2026, iyadoo qayb ka ah isku shaandheyn kooban oo golaha wasiirada ah oo uu ku dhawaaqay madaxa Golaha Hoggaaminta Madaxtooyada, Rashad Al-Alimi, ee xukuumadda Ra'iisul Wasaare Shaya Al-Zindani, waxaana ku jiray saddex xil oo heer wasiir ah.

Al-Zuba ayaa u wareegtay Wasaaradda Arrimaha Dibadda dhowr bilood ka dib markii loo magacaabay Wasiirka Qorsheynta iyo Iskaashiga Caalamiga ah bishii Febraayo ee isla sanadkaas.

Falcelintii ugu horreysay waxay diiradda saartay astaanta haweeneyda gaartay madaxa diblomaasiyadda Yemen markii ugu horreysay, halka magacaabisteeduna ay furtay dood kale oo ku saabsan waayo-aragnimadeeda siyaasadeed, taariikhdeeda horumarinta iyo iskaashiga caalamiga ah, iyo awooddeeda ay ku maareyn karto arrimaha dibadda ee waddan sannado badan la kulmayay dagaallo iyo kala qaybsanaan siyaasadeed.

Waa tuma Afrah Al-Zuba?

Afrah Al-Zuba waa sarkaal ka tirsan dowladda Yemen oo in ka badan 25 sano kasoo shaqeysay dhinacyada maamulka dadweynaha, qorsheynta horumarinta, iskaashiga caalamiga ah iyo dhismaha nabadda. Intii ay shaqadeeda ku jirtay, waxay soo qabatay jagooyin badan oo la xiriira maaraynta barnaamijyada dowladda iyo isku-dubaridka deeq-bixiyeyaasha iyo hay'adaha caalamiga ah.

Al-Zuba waxay cilmiga farmashiyaha ka baratay Jaamacadda Sanca, halkaas oo ay ka qaadatay shahaadada Bachelor of Science ee Sayniska Daawada. Kadib waxay shahaadada Masterka ka qaadatay Caafimaadka Bulshada iyo Dhaqaalaha Caafimaadka Jaamacadda Qaranka ee Malaysia, oo sidoo kale loo yaqaan Universiti Kebangsaan Malaysia, waxa ay sidoo kale ka qaadatay shahaadada Master of Business Administration ee Jaamacadda Sayniska iyo Teknolojiyadda ee Sanca.

Jagooyin noocee ah ayey soo qabatay?

Magaca Zouba wuxuu soo ifbaxay maraxaladdii ku-meel-gaarka ahayd ee ka dambeysay dibadbaxyadii sanadkii 2011, iyadoo soo qabatay jagada Ku-xigeenka koobaad ee Xoghayaha Guud ee Shirkii Wadahadalka Qaran ee weynaa intii u dhaxaysay 2013 iyo 2015, waxayna xubin ka ahayd Guddiga Qorista Dastuurka.

"Muddadan, waxaan ka shaqeeyay taageerada farsamada, gaarsiinta bulshada, iyo iskaashiga caalamiga ah, waxaana ka qayb qaatay wadatashiyo siyaasadeed iyo diblomaasiyadeed iyo dadaallo la xiriira wadahadallada qaran iyo dhisidda nabadda ee Yemen".

Sannadkii 2019, waxay la-taliye u ahayd Ra'iisul Wasaaraha dhanka arrimaha gargaarka bani'aadamnimada iyo horumarinta, taasoo u saamaxday inay wax ka qabato faylasha jawaab celinta bani'aadannimada iyo isku-dubaridka hay'adaha dawladda iyo la-hawlgalayaasha caalamiga ah iyadoo la eegayo dhibaatada Yemen.

Bishii Maarso 2021, waxaa loo magacaabay Agaasimaha Fulinta ee Qaybta Fulinta ee Dardargelinta Iskaashiga Ballanqaadyada Deeq-bixiyeyaasha iyo Taageeridda Hirgelinta Siyaasadaha Dib-u-habaynta. Doorkan, waxay maareysay isku-dubarid heer sare ah oo u dhexeeysa dowladda Yemen iyo la-hawlgalayaasheeda, oo ay ku jiraan Bangiga Adduunka, Sanduuqa Lacagta Adduunka, iyo Barnaamijka Sacuudiga ee Horumarinta iyo Dib-u-dhiska Yemen, waxayna kormeertay barnaamijyada horumarinta iyo maalgelinta iyo dib-u-habaynta hay'adaha.

Bishii Febraayo 2026, waxay noqotay Wasiirka Qorsheynta iyo Iskaashiga Caalamiga ah, haweeneydii ugu horreysay ee reer Yemen ah ee qabata jagadan, ka hor inta aysan u wareegin Wasaaradda Arrimaha Dibadda qiyaastii shan bilood ka dib.

Waa maxay waayo-aragnimada siyaasadeed iyo diblomaasiyadeed ee ay leedahay?

Zouba kuma aysan imaan habka soo jireenka aha ah ee hay'adaha diblomaasiyadeed; sida ku cad taariikh nololeedkeeda rasmiga ah ee la daabacay, weligeed kama aysan shaqeyn safiir ama ma aysan qaban jago ka tirsan Wasaaradda Arrimaha Dibadda ka hor inta aan loo magacaabin wasiir.

Laakiin shaqadeeda waxaa ka mid ahaa waayo-aragnimo siyaasadeed iyo diblomaasiyadeed oo dadban iyada oo u mareysa Shirka Wada-hadalka Qaranka, Guddiga Qabyo-qoraalka Dastuurka, wada-tashiyada dhismaha nabadda, iyo matalaadda Yemen ee golayaasha gobolka iyo kuwa caalamiga ah, marka lagu daro wadahadallada iyo isku-dubaridka Qaramada Midoobay, dalalka, hay'adaha maaliyadeed iyo deeq-bixiyeyaasha.

Taageerayaasheeda ayaa ku doodaya in khibradda noocan ah ay ku habboon tahay Yemen, halkaas oo siyaasadda arrimaha dibadda ay isku xirto gargaarka bani'aadamnimada, iskaashiga dhaqaalaha, iyo dib-u-dhiska.

Dadka dhaliila magacaabistan waxay diiradda saarayaan la'aanta khibrad hore ee hay'adaha diblomaasiyadeed, waxayna su'aal gelinayaan awooddeeda ay ku maamuli karto wasaarad madaxbannaan iyadoo la tixgelinayo awoodaha badan ee is haya iyo xarumaha go'aan qaadashada ee dalka gudahiisa.

Sidee ayay mucaardku uga falceliyeen magacaabisteeda?

Magacaabista Afrah Al-Zuba waxa laga bixiyay fal celin ballaaran oo baraha bulshada ah, waxaana faallooyinka loo kala qaybiyay kuwa u dabaaldegay tallaabadan oo ah mid taariikhi ah, iyo kuwa aaminsanaa in dooddu ay diiradda saarto khibraddeeda ku aaddan maaraynta Wasaaradda Arrimaha Dibadda, halka kuwa kalena ay ka faa'iideysteen go'aanka si ay u soo bandhigaan arrimo siyaasadeed oo la xiriira dowladda lafteeda.

Mid ka mid ah warbixinnada ayaa iftiimiyay in isku shaandhaynta ay keentay in haweenka Yemen ay qaataan xilalka wasiirrada muhiimka ah, oo ay ku jiraan arrimaha dibadda, maamulka maxalliga ah, iyo arrimaha sharciga, halka kuwa kalena ay soo dhigeen farriimo hambalyo ah oo ay u dirayaan wasiirada cusub waxayna u rajeeyeen inay ku guuleystaan waajibaadkooda.

Mid ka mid ah qoraaladaas, Ibrahim Zain ayaa qoray isagoo u hambalyeynaya saddexda wasiir, laakiin isla markaas wuxuu soo jeediyay su'aal ku saabsan matalaadda juqraafiyeed ee dowladda, isagoo la yaaban maqnaanshaha gobolka Tihama ee magacaabista cusub.

Faallada noocan ah waxay muujineysaa in dooddu aysan ku koobnayn jinsiga ama kartida Zuba, laakiin ay la xiriirto isku-dheelitirka matalaadda gobollada iyo deegaanada Yemen.

Taas bedelkeeda, falcelintu ma ahayn mid aan lahayn dhaleecayn. Wariye Maxamed Al-Qadi ayaa ku dooday in magacaabisteeda iyadoo ay jiraan duruufaha siyaasadeed ee hadda jira ay hor dhigayso hawl aad u adag, wuxuuna saadaaliyay in xaaladaha ku xeeran wasaaradda aysan siin doonin fursad ku filan oo ay ku guuleysato.

Qoraalku ma dhaleeceyn oo keliya aqoonteeda, laakiin sidoo kale waxa uusoo jeediyay in magacaabisteeda ay noqon karto isku day lagu doonayo in lagu eedeeyo inay mas'uul ka tahay guuldarrada arrin adag.

Siyaasiyiinta iyo dadka u dhaqdhaqaaqa xuquuqda aadanaha ayaa sidoo kale soo dhaweeyay magacaabista, iyagoo u arkay inay tahay aqoonsi ku aaddan waayo-aragnimadeeda maamul iyo awoodda ay haweenka Yemen u leeyihiin inay qabtaan xilal madax-bannaan. Qaar ayaa tilmaamay in taariikhdeeda iskaashiga caalamiga ah iyo xiriirka ay la leedahay hay'adaha Qaramada Midoobay ay ka caawin karto inay maareyso dhinac muhiim ah oo ka mid ah shaqada Wasaaradda Arrimaha Dibadda Yemen.

Taas beddelkeeda, kuwa kasoo horjeeda dowladda ayaa adeegsaday hadallo jeesjees ah markii ay ka hadlayeen go'aanka, iyagoo tixraacaya dowladda caalamiga ah ee la aqoonsan yahay ee ka shaqeysa meel ka baxsan Sanca ama meelaha ay saameyn ku leedahay.

Dhaleeceyntan ma ahayn mid toos loogu jeediyay Al-Zuba oo keliya, laakiin waxay ka tarjumaysay mowqif siyaasadeed oo ballaaran oo ka yimid dowladda iyo Golaha Hoggaanka Madaxweynaha.

Iyadoo taageerayaashu ay u dabaaldegeen magacaabista inay tahay horumar loo sameeyay matalaadda haweenka, qaar kale ayaa su'aal ka keenay in beddelidda hal qof ay keeni karto isbeddel ku yimaada siyaasadda arrimaha dibadda, marka la eego dagaalka, kala qaybsanaanta, maamulka kooxda Xuutiyiinta ee Sanca iyo qaybo badan oo ka mid ah waqooyiga dalka, iyo dowladda caalamiga ah ee la aqoonsan yahay oo inta badan ka shaqeysa Cadan.

Magacaabis taariikhi ah, iyo imtixaan siyaasadeed oo adag

Muhiimadda magacaabista Afrah Al-Zuba kuma koobna oo keliya inay tahay haweeneydii ugu horreysay ee hoggaamisa Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Yemen, laakiin sidoo kale waxay ku saabsan tahay nooca howsha sugeyso ee ah inay matasho dowlad wajahaysa kala qaybsanaan gudaha ah oo qoto dheer, ilaalinta taageerada saaxibada caalamiga ah, iyo wax ka qabashada faylasha dagaalka, nabadda, gargaarka, dhaqaalaha, iyo qurbajoogta.

Farqiga u dhaxaya soo dhawaynta imaatinka haweeneyda jaga madax-bannaan markii ugu horreysay, iyo su'aal gelinta khibraddeeda diblomaasiyadeed ee dhaqameed, go'aanka magacaabisteeda wuxuu ku xirnaan doonaa waxa ay dhab ahaan ka qaban karto mid ka mid ah wasaaradaha ugu adag Yemen.