د ایران بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي په قرغزستان کې د شانګهاي همکارۍ سازمان هېوادونو په غونډه کې ویلي چې که څه هم د ایران او امریکا ترمنځ د "اسلام اباد هوکړې" لاسلیک باندې یوازې څو اوونۍ اوړي خو امریکا د ایران پر زېربناوو له بریدونو سره ثابته کړې چې دغه هېواد خپلو کړو وعدو ته "ژمن نه دی". په همدې حال کې نن ۱۳ ورځ هم پر ایران د امریکا بریدونو لړۍ روانه وه او نن جمعه سهار شاوخوا پنځه بجې لا هم د ایران له بېلابېلو سیمو د چاودنو او هوايي بریدونو راپورونه ترلاسه کېدل.
د ایران د روغتیا وزارت ویاند ویلي، د چنګاښ له ۶مې تر ۲۷مې نېټې پورې په هوايي بریدونو کې ۵۰ کسان وژل شوي او له ۵۰۰ ډېر نور ټپیان شوي دي.
حسین کرمانپور ویلي، په وژل شویو کسانو کې ښځې او ۲ ماشومان او تر ۱۸ کلونو کمعمره تنکي ځوانان هم دي.
هغه زیاته کړه، په ټپیانو کې ۳۲ ښځې او ۱۸ تنکي ځوانان هم شامل دي.
د روغتیا وزارت د ویاند په وینا، ۳۷ ټپیان لا هم په روغتونونو کې تر درملنې لاندې دي.
د عکس سرچینه، Getty Images
د ایران د بهرنیو چارو وزارت مرستیال ویلي، ایران "د اسلاماباد د تفاهملیک په چوکاټ کې د خپلو ټولو ژمنو عملي کول درولي دي."
کاظم غریبآبادي ټینګار کړی: "امریکا د خپلو تېریزو اقداماتو له لارې د اسلاماباد د تفاهملیک له مخې خپلې ټولې ژمنې ماتې کړې دي." هغه وویل، د ایران دا اقدام د امریکا د چلن په غبرګون کې شوی دی.
غریبآبادي، چې له امریکا سره د ایران د مذاکره کوونکې ډلې غړی هم دی، زیاته کړه: "په اوسنیو شرایطو کې د هېواد لومړیتوب د ایران پرېکنده دفاع او یرغلګرو ته ځواب ورکول دي. "
د اسلاماباد تفاهملیک، چې د پاکستان په منځګړیتوب د ایران او امریکا ترمنځ شوی و، ټاکل شوې وه د دواړو هېوادونو ترمنځ د تلپاتې سولې د تړون لپاره د خبرو اترو زمینه برابره کړي.
خو له تېرې اونۍ راهیسې، پر بېړیو له بریدونو، د هرمز تنګي له بیا تړل کېدو او پر ایران د سمندري محاصرې له بیا پیلېدو وروسته، د ایران او امریکا ترمنځ د متقابلو بریدونو لړۍ یو ځل بیا پیل شوې ده.
د جرمني د کورنیو چارو وزیر د امنیتي ګواښونو د زیاتېدو په اړه خبرداری ورکړی او ویلي یې دي چې د هېواد امنیتي خبرداری یې تر "لوړې کچې" لوړ کړی؛ داسې وضعیت چې د هر وخت د برید شونتیا پکې ده.
الکساندر دوبرینت له "وېلت ام زونټاګ" ورځپاڼې سره په مرکه کې ویلي، داسې "روښانه شواهد" شته چې په جرمني کې پر خلکو، بنسټیزو زېربناوو او دولتي ادارو د بریدونو پلانونه شته.
هغه زیاته کړه چې د دغو ګواښونو سرچینه له جرمني بهر ده، خو په دې اړه یې نور جزییات ورنه کړل.
د عکس سرچینه، تسنیم
د ایران د اسلامي جمهوریت د مشر پوځي سلاکار محسن رضايي ویلي، د "هم خبرې اترې او هم جګړه" سیاست پای ته رسېدلی دی.
هغه ویلي: "که امریکایان په راتلونکو دوو یا درېیو ورځو کې جګړه روانه وساتي، موږ به د بشپړو یرغلیزو او ویجاړونکو عملیاتو پړاو ته داخل شو."
دا په داسې حال کې ده چې تېره شپه، د ایران او امریکا ترمنځ د نښتو په اوومه شپه، د ایران په سوېلي برخو کې نورې سیمې هم د امریکا له بریدونو سره مخ شوې. ایران اعلان کړی چې کویټ، بحرین، اردن او سعودي عربستان پرې برید کړی دی.
له بلې خوا، د لبنان د ولسمشرۍ دفتر اعلان کړی چې د دغه هېواد ولسمشر جوزف عون نن بیروت پرېښی او واشنګټن ته روان شوی دی.
تمه ده چې هغه په دغه سفر کې له ډونلډ ټرمپ سره وګوري او د "له هغو سیمو څخه د اسرائیلو د وتلو" په اړه خبرې وکړي چې اوس مهال د اسرائیلو تر اشغال لاندې دي.
په ایران کې، د قضائیه قوې ویاند اعلان کړی چې د رضا پهلوي پر ضد قضیه جوړه شوې ده.
د عکس سرچینه، Bloomberg via Getty
د عراق د لومړي وزیر دفتر د شنبې په ورځ اعلان وکړ چې دغه هېواد امریکا ته د لومړي وزیر علي زیدي د سفر پر مهال له امریکايي شرکتونو سره ۴۸ هوکړې او مشارکتونه لاسلیک کړي، چې ډېری یې د تېلو له برخې سره تړاو لري.
دغه هوکړې د عراق د تېلو او برېښنا وزارتونو او د اکسون موبیل، کېبيار، جياي ورنووا، شېل او هالیبرټن په څېر شرکتونو ترمنځ "همکارۍ او مشارکتونه" رانغاړي. همداراز، د عراق او سوریې ترمنځ د خام تېلو د لېږد لپاره د یوې سترې نللیکې د جوړولو په تړاو څو قراردادونه هم لاسلیک شوي دي.
عراق له سټارلنک شرکت سره هم یوه هوکړه لاسلیک کړې، چې د نړۍ په کچه د سپوږمکۍ له لارې د مخابراتي خدمتونو په برخه کې مخکښ شرکت دی، څو په دغه هېواد کې خپل خدمات وړاندې کړي.
د سې شنبې په ورځ د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ په سپینه ماڼۍ کې له علي زیدي سره د لیدنې پر مهال هغه "اتل" وباله.
علي زیدي، چې یو سوداګر دی، سږ کال وروسته له هغې واک ته ورسېد چې ټرمپ د لومړي وزیرۍ د بل نوماند پر وړاندې له خپل ویټو حقه کار واخیست او د امریکا په ملاتړ یې د زیدي د واک ته رسېدو زمینه برابره شوه.
زیدي ژمنه کړې چې د عراق کمزورې اقتصاد پیاوړی کړي او په دغه هېواد کې له ایران سره نژدې وسله والې ډلې، چې پر امریکايي تاسیساتو یې بریدونه کړي، بې وسلې کړي.
د عکس سرچینه، tasnim
د هرمزګان ولایت د اوبو او فاضلابو شرکت اجرائیه رئیس عبدالحمید حمزهپور، ویلي چې د امریکا له لوري د جاسک ولسوالۍ په لوېدیځ کې د بونجي د اوبو خوږولو پر تأسیساتو د برید له امله، د شاوخوا ۲۰ کلیو د نژدې ۱۰ زره اوسېدونکو د څښاک اوبو رسونه په بشپړه توګه ګډوډ شوې او د دغو کلیو خلک له اوبو د بېبرخېتوب سره مخ شوي دي.
د خبري سرچینو د راپورونو له مخې، په دغو بریدونو کې له سمندر څخه د خامو اوبو د پمپ کولو سټېشن او همدارنګه د بونجي د اوبو خوږولو فابریکې اړوند برېښنايي ټرانسفارمر، چې په شپه او ورځ کې یې د ۳۱۵۰ مکعب مترو اوبو د تولید ظرفیت درلود، په بشپړه توګه ویجاړ شوي دي.
د عکس سرچینه، Getty Images
د کویت هوايي شرکت د شنبې په ورځ اعلان وکړ چې د ایران له خوا د توغندیو او بېپیلوټه الوتکو (ډرونونو) د بریدونو وروسته، د کویټ نړیوال هوايي ډګر د فعالیتونو د لنډمهاله ځنډېدو له امله یې د ډېرو الوتنو مهالوېش بدل کړی دی.
دغه هوايي شرکت مخکې ویلي وو چې د الوتنو د مهالوېش بدلون د کویت د هوايي حریم د تړل کېدو له امله ترسره شوی دی.
کویت څو ساعته مخکې اعلان کړی و چې په خپل هوايي حریم کې یې بالستیک توغندي او بېپیلوټه الوتکې کشف او شنډې کړې دي.
په ملګرو ملتونو کې د ایران استازي په یوه لیک کې د امنیت شورا ته د ایران پر ملکي زیربناوو د امریکا بریدونه "په کلکه وغندل".
امیر سعید ایرواني وویل چې پر ملکي ځایونو، په ځانګړې توګه د سړکونو او اورګاډي د حیاتي ترانسپورتي شبکو، پرلهپسې بریدونه "جنګي جنایت" ګڼل کېږي.
د ایران استازي همدارنګه خبرداری ورکړ چې که ملګري ملتونه او د امنیت شورا اغېزمن اقدام ونه کړي، "د ایران اسلامي جمهوریت د نړیوالو حقوقو له مخې خپل حق خوندي ساتي چې د خپل حاکمیت، ځمکنۍ بشپړتیا، خلکو او مهمو ملي ګټو د دفاع لپاره ټول اړین اقدامات ترسره کړي."
د ایران پوځ وايي، د ''صاعقه'' عملیاتو په پنځلسم پړاو کې یې د انتحاري ډرونونو په کارولو سره په بحرین کې د شیخ عیسی هوايي اډې د الوتکو د ځای پر ځای کېدو ساحې، د الوتکو هنګرونه او د سون توکو زېرمې په نښه کړې دي.
د پوځ په اعلامیه کې ادعا شوې چې په بحرین کې څو ارتباطي پلونه د ډرون بریدونو هدف ګرځېدلي دي.
تر اوسه د بحرین یا متحده ایالاتو چارواکو د دغو ادعاوو او د احتمالي زیانونو یا مرګ ژوبلې په اړه کوم رسمي غبرګون نه دی څرګند کړی.
د اردن پوځ وايي،وروسته له هغه چې د اردن هوايي حریم ته داخل شوي وو او د هېواد خاوره یې په نښه کوله، د دغه هېواد د هوايي دفاع سیستمونو لس ایراني توغندي شنډ او راوغورځول.
د اردن د پوځ په اعلامیه کې ویل شوي چې د دغو بریدونو له امله هیڅ انساني تلفات یا مالي زیان نه دی رامنځته شوی.
د امریکا مرکزي قوماندانۍ (سينټکام) پر اېکس ټولنیزه شبکه د یوې ویډیو په خپرولو سره اعلان کړی چې پر ایران د بریدونو اوومه پرلپسې شپه د تهران پر وخت د شنبې ورځې د سهار په پنځو بجو پای ته ورسېده.
د سينټکام په وینا، په دې پړاو بریدونو کې د ایران د څارنې مرکزونه، پوځي لوژستیکي زیربناوې، د وسلو تر ځمکې لاندې زېرمتونونه او سمندري پوځي وړتیاوې په نښه شوي دي.
سینټکام ویلي، په دې عملیاتو کې جنګي الوتکې، ډرونونه او جنګي بېړۍ کارول شوې دي.
دغه راز، سينټکام ټینګار کړی چې د ایران د بندرونو پر ضد سمندري محاصره لا هم دوام لري او دا مهال له ۵۰ زرو ډېر امریکايي پوځیان په منځني ختیځ کې ځای پر ځای شوي دي.
تسنیم خبري اژانس د پېښې له سیمې د یوې ویډیو په خپرولو سره راپور ورکړی چې د بندرعباس – رودان لویې لارې په اوږدو کې دوه پلونه د امریکا د برید هدف ګرځېدلي او دغه مسیر ته زیان اوښتی دی.
د دې رسنۍ د راپور له مخې، په دغه برید کې یو شمېر کسان وژل شوي او یو شمېر نور ټپیان شوي دي، خو د مړو او ټپیانو کره شمېر او د اوښتو زیانونو دقیق معلومات لا تر اوسه نه دي اعلان شوي.
د امریکا بهرنیو چارو وزارت وايي، د عراق او سوریې حکومتونه غواړي د دواړو هېوادونو ترمنځ د اومو تېلو د پایپ لاین بیارغونه د یوې ستراتیژیکې بنسټیزې پروژې په توګه په لومړیتوب کې شامله کړي.
د دې اعلان له مخې، د امریکا په مشرۍ به یو نړیوال کنسرسیوم د دې پروژې تخنیکي او مالي چارې پر مخ وړي. ویل شوي چې د بیارغاونې له بشپړېدو وروسته به د پایپ لاین لومړنی ظرفیت هره ورځ دوه میلیونه بېرله نفت لېږدول وي.
ټاکل شوې چې دغه پایپ لاین د عراق نفت د سوریې له لارې د مدیترانې سمندر صادراتي بازارونو ته ولېږدوي.
د پروژې موخه د عراق لپاره د نفتو د صادراتو بدیلې لارې پراخول او د سیمه ییزو انرژۍ زیربناوو پیاوړتیا بلل شوې ده.
د عکس سرچینه، Reuters
د رویټرز خبري اژانس د راپور له مخې، سترو لوېدیځو انرژۍ شرکتونو له عراقي چارواکو سره د نفتو، طبیعي ګاز او پایپلاینونو په برخه کې له ۶۰ میلیاردو ډالرو څخه د زیات ارزښت لرونکو تړونونه لاسلیک کړی دی.
د امریکا د انرژۍ شرکت شورون (Chevron) اعلان کړی چې د هغه پایپ لاین په جوړولو کې به پانګونه وکړي چې د عراق نفت د مدیترانې سمندر ساحل ته لېږدوي. د دې پروژې موخه دا ده چې د نفتو د صادراتو لپاره د هرمز تنګي پر مسیر د عراق تکیه کمه شي.
دغه راز، د امریکا بل انرژۍ شرکت کونوکو فلیپس (ConocoPhillips) د بي پي (BP) اړوند یوې پروژې ۴۲ سلنه ونډه اخیستې او د عراق په شمال کې د نفتو د څلورو ساحو د بیارغونې او پراختیا له پروګرام سره یوځای شوی دی.
د بي پي اجرایوي رئیس د عراق د انرژۍ سرچینې ''فوقالعاده'' بللي او ویلي یې دي چې دغه هېواد د نفتو او ګازو د پراخو زېرمو له امله د انرژۍ په نړیوال بازار کې ستر ظرفیت لري.
د ایران سپاه پاسداران ځواک ویلي چې د ''نصر ۲'' عملیاتو په وروستي پړاو کې یې په بحرین کې د امریکايي ډرون کښتیو د ساتنې یو مرکز او دغه راز د مصنوعي ځیرکتیا اړوند یو مرکز د توغندیو او ډرونونو په وسیله په نښه کړی دی.
سپاه پاسداران ادعا کړې چې دغه بریدونه د امریکا لخوا د ایران پر پلونو او ترانسپورټي اډانې د بریدونو په ځواب کې ترسره شوي دي.
سپاه پاسداران دغه راز خبرداری ورکړی چې که ورته بریدونه بیا تکرار شي، په هغو هېوادونو کې به امریکايي شرکتونه، صنعتي او ټکنالوژیکي شتمنۍ په نښه کړي چې د امریکا پوځي اډې پکې شتون لري.
تر اوسه د بحرین او متحده ایالاتو چارواکو د دغو ادعاوو په اړه کوم رسمي غبرګون نه دی ښودلی. دغه راز، د دې بریدونو د پایلو او احتمالي زیانونو په اړه خپلواکه سرچینو لا تر اوسه معلومات نه دي خپاره کړي.
د ایران په سويل کې له بوشهر، قشم او سیریک سیمو داسې راپورونه خپاره شوي چې د څو چاودنو غږونه پکې اورېدل شوي دي.
لږ وړاندې، د امریکا مرکزي قوماندانۍ (سینټکام) اعلان وکړ چې امریکايي ځواکونو د پرلپسې اوومې شپې لپاره پر ایران د بریدونو نوې لړۍ پیل کړې ده.
تر اوسه د دغو چاودنو د کره ځایونو، احتمالي هدفونو او یا د اوښتو زیانونو په اړه نور جزئیات نه دي خپاره شوي. چارواکو هم لا تراوسه په دې اړه بشپړ معلومات نه دي وړاندې کړي.
د ایران پوځ وايي چې د دغه هېواد سمندري ځواکونو د «صاعقه» عملیاتو په دیارلسم پړاو کې، د هند سمندر په شمالي برخه کې یوه امریکايۍ بېړۍ له ساحله سمندر ته د کروز توغندي په وسیله په نښه کړې ده.
د ایران د پوځ عامه اړیکو څانګې ادعا کړې چې د دې برید پایله کې یاده بېړۍ د ایراني ځواکونو له عملیاتي ساحې څخه لېرې شوې ده.
تر اوسه امریکايي چارواکو د دغې ادعا په اړه څه نه دي ویلي، او د احتمالي زیانونو یا د بېړۍ د وضعیت په اړه هم کوم خپلواک او تائید شوی راپور نه دی خپور شوی.
د عکس سرچینه، Reuters
د ایران هرمزګان ولایت د والي دفتر یوه چارواکي ویلي چې د امریکا د تېرې شپې په بریدونو کې اته تنه وژل شوي او ۱۹ نور ژوبل دي.
تر دې وړاندې د ایران د عامه روغتیا وزارت ویلي وو چې په روانه جولای میاشت کې د امریکا په بریدونو کې ټولټال ۳۸ ته وژل شوي.
دې ادارې پر خپله اېکسپاڼه لیکلي وو چې تر پرون (جولای ۱۶) سهار شپږو بجو د امریکا په بریدونو کې د وژل شوو شمېر ۳۸ او د ټپيانو بیا تر ۴۰۰ اوښتی دی.
د دغه وزارت د شمېرو له مخې، په ټپيانو کې ۲۲ ښځې او نهه تر ۱۸ کلنۍ کم عمره ماشومان دي او په وژل شوو کې هم تر ۱۸ کلنو ټيټ کسان شته.
پر ایران د امریکا د بریدونو دا نوې څپه د روانې جولای میاشتې پر شپږمه نېټه وروسته له هغه پيل کړه چې هرمز تنګي ته څېرمه پر ځينو بېړیو برید وشو.
امریکا وویل چې د هماغو بریدونو په ځواب کې یې د حملو دا نوی پړاو پيل کړی.
ایران هم له هماغې راهیسې وايي چې په سیمه کې د امریکا پر پوځي اډو او تاسیساتو ځوابي بریدونه کوي.
د عکس سرچینه، IRNA
د ایران د چاپېریال ساتنې سازمان د عامه اړیکو دفتر وايي چې له امریکا سره له اوربند راهیسې په خارګ ټاپو کې هېڅ ډول چاودنه نه ده شوې.
پر خواله رسنیو داسې انځورونه خپرېږي چې ګواکې له دغه ټاپو یو شمېر هوسیو د وروستیو بریدونو له وېرې ښاري او استوګنیزو سیمو ته پناه وړې ده.
خو د ایران د چاپېریال ساتنې سازمان نن جمعه په یوه خبرپاڼه کې د دې خبر په ردلو سره ویلي، "په چاودنو او د جګړې په اغېزو پورې د دغو عکسونو تړل بیخي ناسمه خبره ده او نه شي تاییدېدای".
دغه سازمان ویلي، "د خارګ په ښاري سیمو کې د هوسیو شتون کومه نوې خبره نه ده او د غرڅو دا ډول له لسیزو راهیسې د [خارګ] ټاپو د خلکو ترڅنګ ژوند کوي. له کلونو راهیسې هوسۍ د ټاپو په ښاري سیمو، پارکونو، سړکونو او ان د تېلو په تاسیساتو کې ازادې ګرځي راګرځي".
په تېره مارچ میاشت کې پر ایران د امریکا او اسرائيلو د جګړې پرمهال د امریکا ولسمشر ډونلډ ټرمپ وویل چې پوځ یې "د مځني ختيځ په تاریخ کې د تر ټولو قوي هوايي بریدونو په زور په خارګ ټاپو کې ټول نظامي هدفونه په بشپړ ډول ویجاړ کړي دي".
د بوشهر ولایت د چاپېریال ساتنې عمومي رییس په وینا، "د خارګ ټاپو ۲۵ هوسۍ د دوښمن په بمبارۍ کې وژل شوې دي".
خارګ ټاپو د ایران د تېلو صادراتو اصلي ځای بلل کېږي.
کویت اعلان کړی چې د ایران د بېپیلوټه الوتکو په برید کې د دغه هېواد څو پوځيان ټپیان شوي دي.
کویت تر دې مخکې ویلي وو چې د ایران په بریدونو کې یې د اوبو د خوږولو تاسیسات او یو برېښناکوټ هم زیانمن شوي دي.
سپاه پاسداران هم مخکې په یوه اعلامیه کې ویلي وو چې د "نصر ۲ عملیاتو د ۱۵مې څپې" په ترڅ کې یې په کویت کې پر امریکايي ځواکونو برید کړی دی.
